Symposium ‘Van lineair naar circulair bouwen’ 20 april 2017

Op het symposium ‘Van Lineair naar circulair bouwen’ stond de vraag “Hoe krijgen wij Zeeland circulair?” centraal. Het Zeeuwse bedrijfsleven werd uitgedaagd om zich uit te spreken hoe zij omgaan met deze onvermijdelijke ontwikkeling. Nico Out interviewde daarbij Willem Böttger (Lector Biobased Bouwen Avans en HZ), Leon de Kok (commercieel directeur CascoTotaal), Erik Koremans (Manager Vastgoedbeheer en Onderhoud Rexel ) en Dorine Peters-van Dommelen (Directeur Vastgoed Emergis).

Het symposium vond plaats ter gelegenheid van de Opening van Werkplaats R, een initiatief van Rothuizen Architecten Stedenbouwkundigen. Werkplaats R, waarin de R staat voor Ruimte, is een voormalig bedrijfsgebouw naast De Silo waarin Rothuizen is gevestigd. De werkplaats is een plek waar studenten, (landschaps)architecten, stedenbouwkundigen, planologen, kunstenaars en leken met een visie of drive activiteiten kunnen ontplooien die betrekking hebben op ruimtelijke vraagstukken. Hieronder vindt u het eerste deel van het verslag. Maandag 5 juni publiceren we het tweede deel. Daarin komt vooral het publiek aan het woord.

Werkplaats R werd officieel geopend door Taco Tuinhof (architect/partner bij Rothuizen), Kathrin Ginsberg (directeur/bestuurder bij CBK Zeeland), Martijn van Sabben (directeur van Aannemersbedrijf Fraanje) en Bert Schollema (decaan bij HZ).

Even voorstellen

Willem Böttger – heeft een achtergrond op het gebied van duurzame energie. Is naast lector biobased bouwen directeur van NPSP Composieten, produceert duurzame, vezel versterkte kunststoffen voor bouw, design, mobiliteit en industrie. Maakte bijvoorbeeld met RO&AD architecten een biobased brug.  Daarvan staat een model in Werkplaats R.

Erik Koremans – werkt bij Rexel, een toonaangevende elektrotechnische groothandel, aan een nieuw, hybride assortiment waarin gebruikte producten en materialen een grote rol spelen. Die aanpak is gebaseerd op het besef dat de voorraad grondstoffen eindig is.  Ter illustratie: ,,In 2016 was 8 augustus ‘Earth Overshoot Day’.  Op die dag hadden we voor dit jaar al meer natuurlijke hulpbronnen gebruikt dan wat ecosystemen in een jaar kunnen vernieuwen.”

Dorine Peters – is als directeur vastgoed bij Emergis verantwoordelijk voor de realisatie van de nieuwe kinder- en jeugdkliniek in Kloetinge. Die wordt gebouwd met gebruikte materialen, afkomstig van het voormalig districtskantoor van Rijkswaterstaat in Terneuzen.

Leon de Kok – bij CascoTotaal werkt men met circulaire betoncasco. Het bedrijf maakt betonnen bouwelementen. Daarmee kunnen korte tijd, tegen een gunstige prijs, gebouwen worden gemaakt die demontabel en verplaatsbaar zijn.

Praktijkvoorbeeld: de nieuwe kinder- en jeugdkliniek van Emergis

3D-View-Zuidgevel-render-300dpi-FINAL

Dorine Peters: ,,Emergis is al langer bezig richting circulair bouwen. Het begon met energiebesparing en ‘passief bouwen’. De Odyzeeschool is optimaal geisoleerd en geventileerd en heeft extreem laag energiegebruik. Met de nieuwe kinder- en jeugdkliniek gaat Emergis verder. Dat vraagt kennisontwikkeling. Daarom is er een multidisciplinair team samengesteld.

De basis voor de kliniek wordt gevormd door materialen afkomstig van het kantoor van Rijkswaterstaat in Terneuzen. Dat is ongeveer 20 jaar geleden duurzaam gebouwd. Het was zijn tijd ver vooruit en is daarvoor ook bekroond. De onderdelen zijn voor een groot deel demontabel. Wegens de aanleg van een nieuw sluizencomplex moest het kantoor verdwijnen. Taco Tuinhof kwam toen met het idee de materialen van dit gebouw te gebruiken voor het nieuwe ontwerp voor Emergis. Er is een overzicht gemaakt met alle beschikbare materialen en het ontwerp is hierop afgestemd. Dit in samenwerking met New Horizon.

Erik Koremans vult aan: ,,Oogsten vraagt een andere benadering van een sloper. Qua werkwijze, maar ook qua prijs. De sloper bepaalt de prijs van de geoogste materialen. Dat speelt een rol bij het aanbesteden  van het werk. Eigenaar, sloper en afnemer moeten samen tot overeenstemming komen om goede prijzen te bepalen voor de geoogste materialen. New Horizon stelt dat die niet duurder hoeven te zijn dan nieuwe materialen.”

Leon de Kok wil het liefst nieuwe materialen leveren. ,,Maar we staat open voor ontwikkelingen. Als er een markt voor is. Thomas Rau wil de verantwoordelijkheid voor het product niet bij de eigenaar maar bij de producent leggen. Omdat hierdoor anders naar het product wordt gekeken, al vanaf de beginfase. Dat leidt tot gebruik van hernieuwbare materialen, minder energieverbruik, een langere levensduur en de mogelijkheid van hergebruik. Die kant willen we op. Het is best complex als iedereen eigenaar blijft van zijn eigen product. Daar moet je afspraken over maken. Dat vraagt om een goede samenwerking tussen bouw en productie. Eric Koremans: ,,Wij leveren al combi producten van 2e hands en nieuw. De vraag bepaalt wat en hoe wij leveren. Maar ons aanbod beïnvloedt ook de vraag.” Willem Böttger  wijst op de consequenties van veranderend eigenaarschap: ,,Een gebouw bestaat in een circulair model uit onderdelen die eigendom zijn van producenten. Bij problemen is het niet meer vanzelfsprekend de aannemer die je erop kunt aanspreken. ,,We zitten in een tussenfase’’, voegt Leon de Kok toe. ,,Er moeten nog grote stappen gezet worden”.

IMG_0098

Financiering en regelgeving

Onderdeel van de stappen die gezet moeten worden zijn financiering en regelgeving. Dorine Peters: ,,Het juridisch kader maakt alles lastig. Door het eigendomsrecht. Op dit vlak moeten veranderingen worden doorgevoerd. Daarover moeten we communiceren. Dat geldt ook voor de financiering. Banken moeten meehelpen. De waarde van gebouwen wordt anders. Er zijn verschillende eigenaren omdat de materialen gehuurd worden in plaats van gekocht. Dat vraagt om een andere financiering. Daarom hebben we de Rabobank gevraagd om zitting te nemen in ons team.

,,Je gebruikt nieuwe materialen,” zegt Willem Böttger, ,,Maar je weet niet wat de waarde ervan is. We zijn bezig een maatschappelijk probleem op te lossen, maar bedrijven weten niet precies waar ze aan meewerken. De overheid moet meehelpen.”

Leon de Kok: ,,Voor banken is het lastig. Voor bedrijven ook. Als de producent eigenaar blijft, moet je dat wel aankunnen. Je bent kwetsbaarder dan voorheen. Een beperkt aantal grote bedrijven kan de risico’s voor hun rekening nemen. Daar moeten we over nadenken.”

Dan is er de regelgeving. Die sluit niet altijd aan op de nieuwe ontwikkelingen. Dat komt mede door het proces van het vaststellen van de regels. Daarbij is een beperkt aantal, vaak traditioneel werkende bedrijven betrokken. Die stellen de norm. Bedrijven die op een andere manier werken worden zo van de markt geweerd.

Willem Böttger noemt een voorbeeld van het gebruik van riet in de bouw: ,,Wij importeren riet uit China, want het overschot aan riet uit bijvoorbeeld de Biesbosch is afval. Het mag niet worden gebruikt als dakbedekking, maar wordt in de fik gestoken. ” Over deze en vele andere ongerijmdheden moeten we het hebben. Dat helpt.  Er veranderen dingen. Dorine Peters: ,, Het bouwbesluit zit soms in de weg als we van oude gebouwen bijvoorbeeld kozijnen willen hergebruiken. Tweedehands hout heeft vaak geen FSC-keurmerk, dus is gebruik verboden. Maar inmiddels mag het wel. Erik Koremans: ,, Binnen een jaar is er al veel veranderd. Als er één schaap over de dam is, volgen er meer. We zijn goed op weg!”

Anders denken, anders werken

 

04_KLEIN_Urban-Mining_Credit--sakda2524---Fotolia

De sloper van nu moet anders gaan denken. Erik Koremans: ,,We gaan naar een tijd waarin je een sloper niet meer betaalt. Die biedt op het te slopen gebouw. Maar het circulaire model gaat nog verder. Daarin blijft de fabrikant eigenaar van de materialen. Het gaat om het gebruik van materialen, niet om het bezitten ervan. Thomas Rau laat de stappen zien welke genomen moeten worden. Zoals de aannemer betaald wordt om er een huis van te bouwen, wordt de sloper betaald om de materialen weer beschikbaar te krijgen voor andere projecten.”,,Veel aannemers zullen nog niet circulair kunnen bouwen”, denkt Leon de Kok. ,,De kennis is wel beschikbaar, maar nog niet breed verspreid. Je moet dus zoeken naar bedrijven die het willen en kunnen. Zijn er niet veel. Als meer bedrijven die kennis opdoen, gaat het sneller. Daar moeten we in investeren. Momenten van kennisoverdracht organiseren. Daarnaast is het belangrijk te beseffen dat Nederland klein is. Grote wereldspelers moeten ook gaan meedoen.”

Wat in elk geval kansen biedt is de samenwerking met het onderwijs. ,,Dat is druk bezig met kennisontwikkeling en overdracht op het terrein van duurzaam bouwen”, vertelt Willem Böttger.

Dat merken studenten ook. Jordin de Reus,  student aan HZ: ,,Er wordt steeds meer les in gegeven. Tijdens stages komen studenten het tegen. Dus de school kan niet achterblijven. Maar als student is het moeilijk om bedrijven die er nog niet mee bezig zijn te beïnvloeden.” Leon de Kok ziet in de samenwerking van onderwijs en bedrijven kansen: ,,De vraag naar biobased materialen moet toenemen, anders blijft de prijs te hoog. In projecten kun je nieuwe materialen introduceren.”

Wilt u reageren? Dat kan. Zonder inloggen!

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

X

Pin It on Pinterest

X